अलंकाराचे मुख्य प्रकार व उदाहरणे

 📘 अलंकार (Figures of Speech)

अलंकार म्हणजे भाषेला सुंदर, प्रभावी आणि आकर्षक बनवण्यासाठी वापरले जाणारे शब्दांचे अलंकरण.

👉 जसे दागिने शरीराला शोभा देतात, तसे अलंकार भाषेला शोभा देतात.

🔷 अलंकाराचे मुख्य प्रकार

अलंकार मुख्यतः 2 प्रकारचे असतात:

1) शब्दालंकार

👉 शब्दांच्या रचनेत सौंदर्य

2) अर्थालंकार

👉 अर्थामुळे सौंदर्य

🔴🔵

🔶 1) शब्दालंकार

🔹 (1) अनुप्रास अलंकार

👉 एकाच अक्षराची पुनरावृत्ती

📌 उदाहरण:

चंचल चपळ चंद्रिका

गगन घन गरजत

👉 “च/ग” अक्षरांची पुनरावृत्ती

🔴🔵

🔹 (2) यमक अलंकार

👉 एकच शब्द पुन्हा येतो पण अर्थ वेगळा

📌 उदाहरण:

कला हीच खरी कला आहे

👉 “कला” शब्दाचे वेगवेगळे अर्थ

❂~✧~●●●★●●●~✧~❂

मराठी व्याकरण महत्त्वाच्या सर्व घटकांची माहिती व TET परीक्षा संभाव्य प्रश्न आणि उत्तरेसाठी 👇👇👇 क्लिक करा..

❂~✧~●●●★●●●~✧~❂

🔹 (3) पुनरुक्ति अलंकार

👉 एकच शब्द त्याच अर्थाने पुन्हा येतो

📌 उदाहरण:

हळूहळू चाल

लवकर लवकर ये

🔶 2) अर्थालंकार

🔹 (1) उपमा अलंकार

👉 “सारखा, प्रमाणे, जसा” वापर

📌 उदाहरण:

तो सिंहासारखा धाडसी आहे

ती चंद्रासारखी सुंदर आहे

🔹 (2) रूपक अलंकार

👉 थेट तुलना (सारखा शब्द नाही)

📌 उदाहरण:

तो सिंह आहे

ती चंद्र आहे

🔹 (3) अतिशयोक्ति अलंकार

👉 अतिशय वाढवून सांगणे

📌 उदाहरण:

मी तुला हजार वेळा सांगितले

तिच्या डोळ्यात समुद्र आहे

🔹 (4) विरोधाभास अलंकार

👉 विरोधी गोष्टी एकत्र

📌 उदाहरण:

गोड दुःख

जिवंत मृत

🔸 थोडक्यात टेबल

अलंकार ओळख

अनुप्रास अक्षर पुनरावृत्ती

यमक शब्द पुनरावृत्ती (अर्थ वेगळा)

पुनरुक्ति शब्द पुनरावृत्ती (अर्थ तोच)

उपमा सारखा/प्रमाणे

रूपक थेट तुलना

अतिशयोक्ति अतिशय वाढवणे

विरोधाभास विरोध

⚡ सुपर शॉर्ट ट्रिक 🔥

👉 “अनु-यम-पु / उप-रू-अति-विर”

अनु = अनुप्रास

यम = यमक

पु = पुनरुक्ति

उप = उपमा

रू = रूपक

अति = अतिशयोक्ति

विर = विरोधाभास

✍️ सराव प्रश्न

अलंकार ओळखा:

1. चंचल चपळ चंद्र

2. तो सिंहासारखा धाडसी आहे

3. ती चंद्र आहे

4. हळूहळू चाल

5. मी तुला हजार वेळा सांगितल

6. गोड दुःख

छान 👍 खाली TET परीक्षेसाठी अलंकार (Figures of Speech) वर आधारित 50 MCQ प्रश्न व उत्तरे दिले आहेत.

📘 TET – अलंकार (50 MCQ)

🔹 प्रश्न (1 ते 25)

1. “चंचल चपळ चंद्र” यात कोणता अलंकार आहे?

A) यमक

B) अनुप्रास ✅

C) उपमा

D) रूपक

2. “तो सिंहासारखा धाडसी आहे”

A) रूपक

B) उपमा ✅

C) अनुप्रास

D) अतिशयोक्ति

3. “ती चंद्र आहे”

A) उपमा

B) रूपक ✅

C) यमक

D) विरोधाभास

4. “हळूहळू चाल”

A) पुनरुक्ति ✅

B) यमक

C) अनुप्रास

D) उपमा

5. “मी तुला हजार वेळा सांगितले”

A) विरोधाभास

B) अतिशयोक्ति ✅

C) उपमा

D) रूपक

6. “गोड दुःख”

A) उपमा

B) विरोधाभास ✅

C) यमक

D) अनुप्रास

7. “गगन घन गरजत”

A) अनुप्रास ✅

B) यमक

C) रूपक

D) उपमा

8. “कला हीच खरी कला आहे”

A) पुनरुक्ति

B) यमक ✅

C) अनुप्रास

D) रूपक

9. “तो वाघ आहे”

A) उपमा

B) रूपक ✅

C) अतिशयोक्ति

D) विरोधाभास

10. “ती फुलासारखी सुंदर आहे”

A) उपमा ✅

B) रूपक

C) यमक

D) अनुप्रास

11. “लवकर लवकर ये”

A) यमक

B) पुनरुक्ति ✅

C) अनुप्रास

D) उपमा

12. “आकाश रडत आहे”

A) रूपक ✅

B) उपमा

C) यमक

D) अनुप्रास

13. “तो पर्वताएवढा मोठा आहे”

A) उपमा ✅

B) रूपक

C) अतिशयोक्ति

D) विरोधाभास

14. “जिवंत मृत”

A) विरोधाभास ✅

B) उपमा

C) रूपक

D) अनुप्रास

15. “नदी हसते आहे”

A) रूपक ✅

B) उपमा

C) यमक

D) पुनरुक्ति

16. “चमचम चमकते चांदणे”

A) अनुप्रास ✅

B) यमक

C) उपमा

D) रूपक

17. “तो गरुड आहे”

A) रूपक ✅

B) उपमा

C) यमक

D) अतिशयोक्ति

18. “ती परीसारखी सुंदर आहे”

A) उपमा ✅

B) रूपक

C) यमक

D) विरोधाभास

19. “दुःखात सुख”

A) विरोधाभास ✅

B) उपमा

C) रूपक

D) अनुप्रास

20. “किती मोठे मोठे घर”

A) पुनरुक्ति ✅

B) यमक

C) अनुप्रास

D) रूपक

21. “तो समुद्र आहे”

A) उपमा

B) रूपक ✅

C) अतिशयोक्ति

D) विरोधाभास

22. “मी लाख वेळा सांगितले”

A) अतिशयोक्ति ✅

B) उपमा

C) रूपक

D) यमक

23. “फुल फुलले”

A) यमक ✅

B) पुनरुक्ति

C) अनुप्रास

D) उपमा

24. “चमकते चांदणे”

A) अनुप्रास ✅

B) यमक

C) रूपक

D) उपमा

25. “तो हत्तीप्रमाणे बलवान आहे”

A) उपमा ✅

B) रूपक

C) यमक

D) विरोधाभास

🔹 प्रश्न (26 ते 50)

26. “अनुप्रास” मध्ये काय असते?

A) अर्थ

B) अक्षर पुनरावृत्ती ✅

C) तुलना

D) विरोध

27. “यमक” मध्ये काय असते?

A) अक्षर पुनरावृत्ती

B) शब्द पुनरावृत्ती (अर्थ वेगळा) ✅

C) तुलना

D) विरोध

28. “पुनरुक्ति” मध्ये काय असते?

A) शब्द पुनरावृत्ती (अर्थ तोच) ✅

B) तुलना

C) विरोध

D) अतिशयोक्ति

29. “उपमा” मध्ये काय असते?

A) थेट तुलना

B) सारखा/प्रमाणे शब्द ✅

C) विरोध

D) पुनरुक्ति

30. “रूपक” मध्ये काय असते?

A) सारखा शब्द

B) थेट तुलना ✅

C) विरोध

D) अतिशयोक्ति

31. “अतिशयोक्ति” म्हणजे काय?

A) तुलना

B) अतिशय वाढवणे ✅

C) विरोध

D) पुनरुक्ति

32. “विरोधाभास” म्हणजे काय?

A) तुलना

B) विरोधी गोष्टी ✅

C) पुनरावृत्ती

D) अतिशयोक्ति

33. “तो सिंहासारखा आहे” →

A) रूपक

B) उपमा ✅

C) अनुप्रास

D) यमक

34. “तो सिंह आहे” →

A) उपमा

B) रूपक ✅

C) अनुप्रास

D) यमक

35. “गोड दुःख” →

A) विरोधाभास ✅

B) उपमा

C) यमक

D) अनुप्रास

36. “हळूहळू” →

A) यमक

B) पुनरुक्ति ✅

C) अनुप्रास

D) रूपक

37. “चमचम” →

A) अनुप्रास

B) पुनरुक्ति

C) ध्वन्यनुकरण (पण येथे अनुप्रास मान्य) ✅

D) यमक

38. “कला कला” →

A) यमक

B) पुनरुक्ति

C) संदर्भानुसार दोन्ही (TET मध्ये यमक) ✅

D) उपमा

39. “तो वाघ आहे” →

A) उपमा

B) रूपक ✅

C) अतिशयोक्ति

D) विरोधाभास

40. “ती चंद्रासारखी” →

A) उपमा ✅

B) रूपक

C) यमक

D) अनुप्रास

41. “मोठा मोठा आवाज” →

A) पुनरुक्ति ✅

B) यमक

C) अनुप्रास

D) रूपक

42. “दुःखात सुख” →

A) विरोधाभास ✅

B) उपमा

C) यमक

D) अनुप्रास

43. “मी कोट्यवधी वेळा सांगितले” →

A) अतिशयोक्ति ✅

B) उपमा

C) रूपक

D) यमक

44. “फुलासारखे हसू” →

A) उपमा ✅

B) रूपक

C) अनुप्रास

D) यमक

45. “तो सूर्य आहे” →

A) उपमा

B) रूपक ✅

C) अतिशयोक्ति

D) विरोधाभास

46. “चंचल चपळ” →

A) अनुप्रास ✅

B) यमक

C) उपमा

D) रूपक

47. “लवकर लवकर” →

A) पुनरुक्ति ✅

B) यमक

C) अनुप्रास

D) विरोधाभास

48. “जिवंत मृत” →

A) विरोधाभास ✅

B) उपमा

C) रूपक

D) अनुप्रास

49. “ती फुल आहे” →

A) उपमा

B) रूपक ✅

C) यमक

D) अतिशयोक्ति

50. “तो पर्वत आहे” →

A) उपमा

B) रूपक ✅

C) अनुप्रास

D) विरोधाभास