माझी शाळा : संधी आणि संधीचे प्रकार

संधी आणि संधीचे प्रकार

TET परीक्षेसाठी “संधी आणि त्याचे प्रकार” हा अतिशय महत्त्वाचा व्याकरणाचा भाग आहे. सोप्या भाषेत संपूर्ण संधी + प्रकार + उदाहरणे 👇

📘 संधी म्हणजे काय?

👉 दोन शब्द किंवा अक्षरे एकत्र आल्यावर उच्चार सुलभ करण्यासाठी होणारा बदल म्हणजे संधी. उदा.

देव + आलय = देवालय

📗 संधीचे मुख्य प्रकार-

1) स्वर संधी

2) व्यंजन संधी

3) विसर्ग संधी

🔴🔵

🔹 1) स्वर संधी-

👉 दोन स्वर एकत्र आल्यावर बदल होतो

उदाहरणे

राम + ईश्वर = रामेश्वर

गुरु + आश्रम = गुरुआश्रम / गुरूाश्रम

राजा + इंद्र = राजेंद्र

सुर + इंद्र = सुरेंद्र

👉 स्वर + स्वर = स्वर संधी

🔹 2) व्यंजन संधी

👉 स्वर + व्यंजन किंवा व्यंजन + व्यंजन यामुळे बदल होतो

उदाहरणे-

सत् + जन = सज्जन

तत् + त्व = तत्त्व

लोक + हित = लोकोहित

👉 व्यंजनांचा प्रभाव दिसतो

🔹 3) विसर्ग संधी

👉 विसर्ग (ः) चा बदल होतो

उदाहरणे-

हरिः + ओम = हरिओम

रामः + इति = राम इति

गुरुः + कृपा = गुरु कृपा

👉 ः (विसर्ग) बदलतो / नाहीसा होतो

❂~✧~●●●★●●●~✧~❂

मराठी व्याकरण महत्त्वाच्या सर्व घटकांची माहिती व TET परीक्षा संभाव्य प्रश्न आणि उत्तरेसाठी 👇👇👇 क्लिक करा..

❂~✧~●●●★●●●~✧~❂

📘 TET साठी महत्त्वाचे उदाहरणे

1. देव + आलय 👉 देवालय (स्वर संधी)

2. राजा + इंद्र 👉 राजेंद्र (स्वर संधी)

3. सत् + जन 👉 सज्जन (व्यंजन संधी)

4. तत् + त्व 👉 तत्त्व (व्यंजन संधी)

5. हरिः + ओम 👉 हरिओम (विसर्ग संधी)

6. राम + ईश्वर 👉 रामेश्वर (स्वर संधी)

7. लोक + उपकार 👉 लोकोपकार (स्वर संधी)

8. मनः + शांती 👉 मनःशांती (विसर्ग संधी)

9. तत् + जन 👉 तज्जन (व्यंजन संधी)

10. गुरु + उपदेश 👉 गुरूपदेश (स्वर संधी)

🎯 संधी ओळखण्याच्या ट्रिक्स-

✔ दोन शब्द दिलेले असतात → जोडून नवीन शब्द तयार

✔ स्वर-स्वर → स्वर संधी

✔ व्यंजन बदल → व्यंजन संधी

✔ त् / द् / स् बदल → व्यंजन संधी

✔ “ः” दिसला → विसर्ग संधी

✔ शब्द पाहून मूळ दोन शब्द ओळखा

✔ “सज्जन = सत् + जन” असे tricky शब्द लक्षात ठेवा

📘 संधी विच्छेद (PYQ सराव –

संधीच्या प्रकारानुसार (स्वर / व्यंजन / विसर्ग) क्रमाने 👇

📘 1) स्वर संधी-

(स्वर + स्वर)

1. देवालय 👉 देव + आलय

2. राजेंद्र 👉 राजा + इंद्र

3. सुरेंद्र 👉 सुर + इंद्र

4. रामेश्वर 👉 राम + ईश्वर

5. लोकोपकार 👉 लोक + उपकार

6. गुरूपदेश 👉 गुरु + उपदेश

7. महोत्सव 👉 महा + उत्सव

8. देवेंद्र 👉 देव + इंद्र

9. विद्यालय 👉 विद्या + आलय

10. जलाशय 👉 जल + आशय

11. हिमालय 👉 हिम + आलय

12. परोपकार 👉 पर + उपकार

13. राजेश 👉 राज + ईश

14. देवेश 👉 देव + ईश

15. गिरीश 👉 गिरि + ईश

16. सुरेश 👉 सुर + ईश

17. महात्मा 👉 महा + आत्मा

18. स्वार्थ 👉 स्व + अर्थ

19. परमार्थ 👉 पर + अर्थ

20. यथार्थ 👉 यथा + अर्थ

21. दैवयोग 👉 दैव + योग

22. निरुपयोगी 👉 निर + उपयोगी

23. महाशय 👉 महा + आशय

24. सुयोग्य 👉 सु + योग्य

25. रामोक्ति 👉 राम + उक्ती

26. धर्मार्थ 👉 धर्म + अर्थ

27. पराभव 👉 परा + अभव

28. अनादि 👉 अन् + आदि

29. दुरुपयोग 👉 दुर् + उपयोग

30. निरुपाय 👉 निर + उपाय

📗 2) व्यंजन संधी-

(व्यंजन बदल / द्वित्व)

1. सज्जन 👉 सत् + जन

2. तत्त्व 👉 तत् + त्व

3. तज्ज्ञ 👉 तत् + ज्ञ

4. दुर्गुण 👉 दु + गुण

5. निराशा 👉 निर + आशा

6. लोकहित 👉 लोक + हित

7. जनहित 👉 जन + हित

8. राजकारण 👉 राज + कारण

9. सद्गुण 👉 सत् + गुण

10. सन्मान 👉 सत् + मान

11. दुराचार 👉 दु + आचार

12. निष्कपट 👉 निष् + कपट

13. दुर्दैव 👉 दुर् + दैव

14. मनोहर 👉 मन + हर

15. सदाचार 👉 सत् + आचार

16. उपकार 👉 उप + कार

17. लोकसेवा 👉 लोक + सेवा

📙 3) विसर्ग संधी

(ः बदलतो / लोप होतो)

1. दु:ख 👉 दु: + ख

2. मनःशांती 👉 मनः + शांती

3. हरिओम 👉 हरिः + ओम