प्रयोगाचे मुख्य प्रकार व उदाहरणे

 

📘 प्रयोग (Voice in Marathi Grammar)

प्रयोग म्हणजे वाक्यात क्रिया कोणाच्या दृष्टीने सांगितली आहे ते दर्शवणारी रचना.

👉 म्हणजेच: वाक्यात कर्ता (Subject), कर्म (Object) आणि क्रियापद (Verb) यांचे नाते कसे आहे, त्यावर प्रयोग ठरतो.

🔷 प्रयोगाचे मुख्य प्रकार

मराठीत प्रयोग मुख्यतः 3 प्रकारचे असतात:

🔹 1) कर्तरी प्रयोग (Active Voice)

👉 कर्ता प्रधान असतो

👉 क्रिया कर्त्याने केलेली असते

📌 रचना: 👉 कर्ता + कर्म + क्रियापद

📌 उदाहरणे:

राम पुस्तक वाचतो

सीता गाणे गाते

👉 येथे “राम/सीता” महत्त्वाचे

🔹 2) कर्मणी प्रयोग (Passive Voice)

👉 कर्म प्रधान असते

👉 क्रिया कर्मावर होते

📌 रचना: 👉 कर्म + कडून/ने + क्रियापद

📌 उदाहरणे:

पुस्तक रामाकडून वाचले जाते

गाणे सीतेकडून गायले जाते

👉 येथे “पुस्तक/गाणे” महत्त्वाचे

🔹 3) भावे प्रयोग (Impersonal Voice)

👉 कर्ता दिसत नाही / महत्त्वाचा नसतो

👉 फक्त क्रिया घडते

📌 उदाहरणे:

येथे बसले जाते

लवकर उठले पाहिजे

👉 कर्ता नाही / स्पष्ट नाही

🔸 थोडक्यात प्रकार ओळख- 

कर्तरी कर्ता महत्त्वाचा

कर्मणी कर्म महत्त्वाचे

भावे कर्ता नाही.

❂~✧~●●●★●●●~✧~❂

मराठी व्याकरण महत्त्वाच्या सर्व घटकांची माहिती व TET परीक्षा संभाव्य प्रश्न आणि उत्तरेसाठी 👇👇👇 क्लिक करा..

❂~✧~●●●★●●●~✧~❂

⚡ सुपर शॉर्ट ट्रिक 🔥

👉 “कर-कर्म-भाव”

कर = कर्तरी (कर्ता)

कर्म = कर्मणी (कर्म)

भाव = भावे (कर्ता नाही)

🔄 रूपांतर (Important for TET)

🔹 कर्तरी → कर्मणी

उदा:

राम पुस्तक वाचतो

👉 पुस्तक रामाकडून वाचले जाते

🔹 कर्तरी → भावे

उदा:

लोक येथे बसतात

👉 येथे बसले जाते

🎯 Exam Tips-

✔ “ने/कडून/द्वारे” दिसले → कर्मणी

✔ कर्ता स्पष्ट → कर्तरी

✔ कर्ता नाही → भावे

📘 TET – प्रयोग (50 MCQ)

1. “राम पुस्तक वाचतो” हा कोणता प्रयोग आहे?

A) कर्मणी

B) भावे

C) कर्तरी ✅

D) मिश्र

2. “पुस्तक रामाकडून वाचले जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी ✅

C) भावे

D) द्वंद्व

3. “येथे बसले जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी

C) भावे ✅

D) अव्यय

4. “सीता गाणे गाते”

A) कर्मणी

B) कर्तरी ✅

C) भावे

D) समास

5. “गाणे सीतेकडून गायले जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी ✅

C) भावे

D) अव्ययी

6. “पत्र लिहिले जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी

C) भावे ✅

D) समास

7. “मुलगा धावतो”

A) कर्तरी ✅

B) कर्मणी

C) भावे

D) यमक

8. “भाकरी आईकडून बनवली जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी ✅

C) भावे

D) उपमा

9. “येथे खेळले जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी

C) भावे ✅

D) रूपक

10. “शिक्षक धडा शिकवतो”

A) कर्तरी ✅

B) कर्मणी

C) भावे

D) अव्यय

11. “धडा शिक्षकाकडून शिकवला जातो”

A) कर्तरी

B) कर्मणी ✅

C) भावे

D) द्वंद्व

12. “लवकर उठले पाहिजे”

A) कर्तरी

B) कर्मणी

C) भावे ✅

D) समास

13. “राम जेवतो”

A) कर्तरी ✅

B) कर्मणी

C) भावे

D) अलंकार

14. “जेवण रामाकडून केले जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी ✅

C) भावे

D) अव्यय

15. “काम केले जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी

C) भावे ✅

D) रूपक

16. “तो पत्र लिहितो”

A) कर्तरी ✅

B) कर्मणी

C) भावे

D) यमक

17. “पत्र त्याच्याकडून लिहिले जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी ✅

C) भावे

D) अनुप्रास

18. “येथे धावले जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी

C) भावे ✅

D) उपमा

19. “मुलगी नाचते”

A) कर्तरी ✅

B) कर्मणी

C) भावे

D) अव्ययी

20. “नृत्य मुलीकडून केले जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी ✅

C) भावे

D) समास

21. “अन्न खाल्ले जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी

C) भावे ✅

D) अलंकार

22. “राम खेळतो”

A) कर्तरी ✅

B) कर्मणी

C) भावे

D) अव्यय

23. “खेळ रामाकडून खेळला जातो”

A) कर्तरी

B) कर्मणी ✅

C) भावे

D) यमक

24. “येथे बसावे लागते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी

C) भावे ✅

D) रूपक

25. “आई जेवण बनवते”

A) कर्तरी ✅

B) कर्मणी

C) भावे

D) समास

26. कर्तरी प्रयोगात काय प्रधान असते?

A) कर्म

B) कर्ता ✅

C) क्रिया

D) अव्यय

27. कर्मणी प्रयोगात काय प्रधान असते?

A) कर्ता

B) कर्म ✅

C) क्रिया

D) भाव

28. भावे प्रयोगात काय नसते?

A) क्रिया

B) कर्म

C) कर्ता ✅

D) अव्यय

29. “ने/कडून” हे कोणत्या प्रयोगाचे लक्षण आहे?

A) कर्तरी

B) कर्मणी ✅

C) भावे

D) अव्यय

30. “कर्ता दिसत नाही” →

A) कर्तरी

B) कर्मणी

C) भावे ✅

D) समास

31. “राम पुस्तक वाचतो” → कर्मणी करा

A) रामाकडून पुस्तक वाचतो

B) पुस्तक रामाकडून वाचले जाते ✅

C) पुस्तक वाचतो राम

D) राम पुस्तक वाचले

32. “सीता गाणे गाते” → कर्मणी

A) गाणे सीतेकडून गायले जाते ✅

B) सीता गाणे गाते

C) गाणे गाते सीता

D) गाणे गायले

33. “शिक्षक धडा शिकवतो” → कर्मणी

A) धडा शिक्षक शिकवतो

B) धडा शिक्षकाकडून शिकवला जातो ✅

C) शिक्षक धडा शिकवला

D) धडा शिकवतो

34. “मुले खेळतात” → भावे

A) मुले खेळतात

B) खेळ मुले खेळतात

C) येथे खेळले जाते ✅

D) मुले खेळले

35. “लोक येथे बसतात” → भावे

A) लोक बसतात

B) येथे बसले जाते ✅

C) बसतात लोक

D) बसले

36. “तो वाचतो” → प्रयोग ओळखा

A) कर्तरी ✅

B) कर्मणी

C) भावे

D) अव्यय

37. “वाचन त्याच्याकडून केले जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी ✅

C) भावे

D) समास

38. “येथे काम केले जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी

C) भावे ✅

D) अलंकार

39. “ती धावते”

A) कर्तरी ✅

B) कर्मणी

C) भावे

D) अव्यय

40. “धावणे तिच्याकडून केले जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी ✅

C) भावे

D) यमक

41. “तो गातो”

A) कर्तरी ✅

B) कर्मणी

C) भावे

D) समास

42. “गाणे त्याच्याकडून गायले जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी ✅

C) भावे

D) उपमा

43. “येथे शिकवले जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी

C) भावे ✅

D) रूपक

44. “आई स्वयंपाक करते”

A) कर्तरी ✅

B) कर्मणी

C) भावे

D) अव्ययी

45. “स्वयंपाक आईकडून केला जातो”

A) कर्तरी

B) कर्मणी ✅

C) भावे

D) द्वंद्व

46. “तो लिहितो”

A) कर्तरी ✅

B) कर्मणी

C) भावे

D) अलंकार

47. “लिहिणे त्याच्याकडून केले जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी ✅

C) भावे

D) यमक

48. “येथे झोपले जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी

C) भावे ✅

D) अनुप्रास

49. “मुलगा वाचतो”

A) कर्तरी ✅

B) कर्मणी

C) भावे

D) उपमा

50. “वाचन मुलाकडून केले जाते”

A) कर्तरी

B) कर्मणी ✅

C) भावे

D) विरोधाभास