मानसशास्त्र/ बालमानसशास्त्र TET Notes

 🔥  मानसशास्त्र/ बालमानसशास्त्र – TET परीक्षा टिप्स (एकदम लक्षात ठेवा) 

👉 Piaget + Vygotsky = हमखास प्रश्न

👉 Learning Theories = वारंवार विचारतात

👉 Inclusive Education = 1–2 प्रश्न नक्की

👉 IQ / Motivation = सरळ MCQ

👉 Definitions = सोपे मार्क

 

📘 🧠 जलद पुनरावलोकन नोट्स (बालमानसशास्त्र – TET)~ 

🔹 1. विकास (Growth & Development)

विकास = सतत, टप्प्याटप्प्याने होणारा सर्वांगीण बदल

वाढ = फक्त शरीराची वाढ (उंची, वजन)

विकास = मानसिक, सामाजिक, भावनिक बदल

👉 तत्त्वे:

डोक्यापासून पायाकडे (Cephalocaudal)

केंद्रापासून बाहेर (Proximodistal)

👉 परिणाम करणारे घटक:

वंशपरंपरा (Genetics)

वातावरण (Environment)

👉 वैशिष्ट्ये:

सतत चालणारी प्रक्रिया

प्रत्येक मुलात वेगळेपणा असतो

🔹 2. Jean Piaget (संज्ञानात्मक विकास) ~ 

मुलांचा विचार कसा विकसित होतो याचा अभ्यास

👉 4 टप्पे:

0–2 वर्ष → संवेदन-चालना

2–7 वर्ष → पूर्व संक्रियात्मक

7–11 वर्ष → ठोस संक्रियात्मक

11+ वर्ष → औपचारिक संक्रियात्मक

👉 महत्त्वाचे मुद्दे:

Schema = मनातील माहितीची रचना

Assimilation = जुनी माहिती वापरणे

Accommodation = नवीन बदल स्वीकारणे

👉 मुलं स्वतः अनुभवातून शिकतात

🔹 3. Lev Vygotsky (सामाजिक विकास) 

मुलं समाजातून शिकतात

👉 मुख्य संकल्पना:

ZPD = मदतीने शिकण्याची पातळी

MKO = जास्त ज्ञान असलेली व्यक्ती (शिक्षक/पालक)

Scaffolding = तात्पुरती मदत

👉 भाषा = विचार विकासासाठी महत्त्वाची

👉 शिक्षक = मार्गदर्शक

🔹 4. Jerome Bruner ~ 

शिकण्याचे 3 प्रकार :- 

क्रियेतून (Enactive)

चित्रातून (Iconic)

भाषेतून (Symbolic)

👉 Discovery Learning = स्वतः शोधून शिकणे

👉 Spiral Curriculum = पुनरावृत्ती करून शिकणे

❂~✧~●●●★●●●~✧~❂

मानसशास्त्र व बालमानसशास्त्र नोट्स व प्रश्नोत्तर~ 

⭐मानसशास्त्र/ बालमानसशास्त्र TET परीक्षेसाठी Notes~ 

⭐TET बालमानसशास्त्र संभाव्य प्रश्न

⭐बालमानसशास्त्र- शिकण्याचे सिद्धांत, समावेशक शिक्षण Notes व प्रश्न उत्तरे 

⭐लॉरेन्स कोहलबर्ग मानसशास्त्रज्ञ प्रश्न व उत्तरे

⭐जीन पियाजे मानसशास्त्रज्ञ प्रश्न व उत्तरे

⭐लेव्ह व्हायगोत्स्की मानसशास्त्रज्ञ प्रश्न व उत्तरे

⭐बाल विकास व बाल मानसशास्त्र

❂~✧~●●●★●●●~✧~❂

🔹 5. शिकण्याचे सिद्धांत (Learning Theories) ~ 

Edward Thorndike → परिणामाचा नियम (योग्य उत्तर → समाधान)

B. F. Skinner → बक्षीस देऊन शिकवणे

Ivan Pavlov → उद्दीपन-प्रतिक्रिया (घंटा प्रयोग)

👉 शिकणे = वर्तनात कायमस्वरूपी बदल

🔹 6. बुद्धिमत्ता (Intelligence)

IQ = (मानसिक वय / वास्तविक वय) × 100

Alfred Binet → IQ चाचणी

Howard Gardner → 8 प्रकारची बुद्धिमत्ता

Daniel Goleman → भावनिक बुद्धिमत्ता

👉 प्रकार:

Gifted (हुशार)

Slow learner (हळू शिकणारा)

🔹 7. प्रेरणा (Motivation) ~ 

प्रेरणा = काम करण्याची अंतर्गत शक्ती

👉 प्रकार:

आंतरिक (Intrinsic)

बाह्य (Extrinsic)

Abraham Maslow → गरजांची पायरी

👉 क्रम:

शारीरिक → सुरक्षितता → प्रेम → सन्मान → आत्मसिद्धी

🔹 8. व्यक्तिमत्व (Personality)

व्यक्तिमत्व = व्यक्तीचे वर्तन + गुण

Sigmund Freud →

👉 Id = इच्छा

👉 Ego = वास्तव

👉 Superego = नैतिकता

🔹 9. स्मरणशक्ती (Memory)

प्रकार:~

तत्काळ (Sensory)

अल्पकालीन

दीर्घकालीन

👉 विस्मरण = शिकलेले विसरणे

🔹 10. समावेशक शिक्षण (Inclusive Education) ~ 

सर्व मुलांना एकत्र शिक्षण

👉 CWSN = विशेष गरजा असलेली मुले

👉 अडचणी:

Dyslexia → वाचन

Dysgraphia → लेखन

Dyscalculia → गणित

👉 ADHD = लक्ष कमी + अतिसक्रियता

👉 शिक्षकाची भूमिका:

समान संधी देणे

वैयक्तिक लक्ष

सकारात्मक वातावरण

🔹 11. अध्यापन पद्धती (Teaching Methods) ~ 

खेळातून शिक्षण (Play-way)

प्रकल्प पद्धत (Project)

कृतीद्वारे शिक्षण (Activity-based)

व्याख्यान (Lecture)

शोध पद्धत (Heuristic)

🔹 12. मूल्यमापन (Evaluation) ~ 

Formative = सतत मूल्यमापन

Summative = शेवटचे मूल्यमापन

Feedback = सुधारण्यासाठी अभिप्राय

🔹 13. Bloom’s Taxonomy (शिकण्याची पातळी)~

ज्ञान → समज → उपयोग → विश्लेषण → एकत्रीकरण → मूल्यांकन